Յայտարարութիւն

Tuesday, January 25, 2022

ԹԵՐԹՕՆ – ՇԱՐ. ԹԻՒ 24 - ԳԷՈՐԳ-ՃՈՐՃ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆԻ «ՅՈՒՇԵՐ» ԳԻՐՔԸ ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԲԱԺԻՆ – 6 – «ՈՐԲԱՆՈՑ»


Մեզմէ 5 հոգին, որոնց տարիքը 12-էն վեր էր, տարին մեծերու կողմը, իսկ զիս եւ ուրիշ տղայ մը, որ հազիւ 11 տարեկան էինք, յանձնեցին որբանոցի «Իտա Մայրապետ»ին՝ մանուկներու բաժինը: Անմիջապէս մեզ բաղնիք տարին, մեր մազերը խուզեցին եւ մեր վրայի յաւիտենական վարժուած զըպունին տեղ հագցուցին կարճ տաբատներ, որոնք ժիլէի նաս մըն ալ ունէին վերէն ու ետեւէն կը կոճկուէին 2-3 կոճակներով իսկ մեր ոտքերուն հագցուցին բարձր կօշիկներ, որոնք շատ խորթ կը թուէին մեզի: Բոլոր մանուկները ի հարկէ արաբներ էին իսկ մենք արաբերէն չէինք գիտեր, բացի մի քանի հայհոյանքներէ՝ Խազնայէն ժառանգութիւն մնացած: Մէկ ժամ ետք ուզեցի բնական պէտք ընել, սակայն այդ անպիտան կոճակներուն քակելու ձեւը չէի գիտեր եւ քիչ մնաց որ տակս ընէի... ուրեմն սկսայ լալ: Երբ Թանթ Իտան հարցուց ինծի թէ ինչու կու լայի, ձեւով մը հասկցուցի թէ բնական պէտք ունիմ եւ չեմ կրնար, ուրեմն ինծի սորվեցուց կերպը:

Մի քանի օր այսպէս տրտում տխուր, մէկ կողմ քաշուած ապրեցայ, որովհետեւ արաբերէն չէի գիտեր որ կարենայի միւս տղոց հետ խաղալ: Պէտք է ըսել որ Շնելլէր որբանոցի մանկապարտէզի բաժինը շատ գեղեցիկ եւ մաքուր տեղ մըն էր իսկ բակն ալ լեցուն խաղալիքներով: Բակին մէջ դարձող հոլ-խաղալիք մը կար, ուր կարելի էր 5-6 տղայով նստիլ, սակայն ամօթխածութենէս չէի համարձակիր մօտենալ:

Մի քանի օր ետք, երբ անձկութեամբ կը դիտէի ընկերներուս խաղալը այդ դարձող հսկայ հոլին հետ, տղաներէն մէկը, Երուսաղէմի մօտիկ Լիֆթա գիւղէն, ինծի մօտեցաւ եւ ըսաւ . «դաալ նիլաապ» որ թարգմանի՝ «եկուր խաղանք». բայց որովհետեւ ես արաբերէնով միայն հայհոյանքներ գիտէի, այնպէս հասկցայ որ ինծի կը հայհոյէ եւ «իլաան» կ'ըսէ, որ անէծք մըն է: Սրտիս նեղութենէն, որ կուտակուած էր օրերէ ի վեր, տղուն բռնեցի եւ զորս դու պատուիրեցիր՝ շնորհքով մը տփեցի. հազիւ քանի մը տղաներով կրցան զինք ձեռքէս ազատել: Բնական է ես ալ սկսայ բարձրաձայն լալ եւ «մայրիկ» կանչել: Վրայ հասաւ հսկիչ մայրապետ Թանթ Իտան, բայց կարելի չեղաւ իրեն բացատրել թէ ինչու ծեծեցի տղան: Ես շարունակ հայերէն կ'ըսէի թէ ինչ իրաւունքով ինծի կը հայհոյէ եւ «իլաան» կ'ըսէ եւ կը շարունակէի լալ: Ճարահատ, մեծ տղայոց մասնաբաժնէն Գառնիկ Տագէսեան անունով տղայ մը բերին որ քիչ մը հայերէն կը խօսէր, հասկնալու համար թէ ինչու այս տղան՝ Տիպը ծեծեցի: Հասկցուցի որ հայհոյեց ինծի եւ «իլաան» ըսաւ: Տղուն կրկնել տուին ըսածը՝ «դաալ նիլաապ»ը եւ ես հաստատեցի թէ այդ էր ըսածը: Ուրեմն Գառնիկը ինծի բացատրեց թէ տղան ուզած է բարութիւն ընել ինծի եւ հետս խաղալ, եւայլն...: Ադկէ ետք ներողութիւն խնդրելով՝ այդ տղուն լաւագոյն բարեկամը դարձայ: Հակառակ անոր որ անարդարօրէն ծեծ կերած էր, բարի տղան շարունակեց հետս խաղալ եւ կամաց կամաց զիս արաբերէն խօսելու վարժեցնել: Այսպիսով, մի քանի ամիս ետք արդէն բաւարար արաբերէն եւ գերմաներէն սկսայ խօսիլ:

ՇԱՐ. 24

 

«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»

Monday, January 24, 2022

Կարծիք Նախագահ Սարգիսեանի հրաժարման առիթով


Նախագահ Սարգիսեան հրաժարեցաւ: Դժբախտութիւնն այն է որ մե՛ր երկրին նախագահն է հրաժարողը ինչ ալ ըլլան պատճառները: Եւ՝... այս օրերուն...
Շատեր կը կարծեն ես ալ կը կարծեմ թէ Պրն նախագահը վաղուց պէտք էր հրաժարած ըլլար, Նոյեմբեր 2020-ին, երբ յայտարարեց որ ինք տեղեակ չէր պարտութեան հետեւանք ստորագրութիւններուն եւ պայմաններուն մասին: Երբ սահմանադրութեան հսկողի իր հանգամանքը զէրոյի վերածուած էր իր վարչապետին կողմէ եւ հակասահմանադրական էին շատ մը հանգամանքներ, որոնք ծանօթ են բոլորին, ինք պէտք էր միջոցներ ձեռք առնէր զորս չառաւ:
Քաղաքական վերլուծում պիտի չընեմ, այդ մասնագէտներու գործն է: Որպէս սրտցաւ Հայ մէկ բան կը խնդրեմ բոլոր բարելամներէս. Գիտակցիլ տեղի ունեցածին ծանրութեան մանաւանդ՝ նկատի ունենալ թէ ինչ բացասական հետեւանքներ կրնայ ունենալ այս հրաժարականը մեր երկրին համար:
Միւս կողմէն, կը խնդրեմ չգռեհկանալ եւ չհայհոյել: Երկուքն ալ տկարութեան դրսեւորում են եւ հայհոյանքն ու պարսաւանքը տեղ չեն հասցներ:
Երկու հարցեր միտքս կը չարչրկեն: Առաջին: Արդեօ՞ք Նախագահը պիտի դրսեւորէ մանրամասնութիւններ այն «գործիքներուն» մասին, որոնք իրեն չեն տրուած: Հանրութեան, ի մասնաւորի իշխանութիւնը իրենց քուէներով վերականգնողներուն սեփականութիւն պիտի դարձնէ՞ այն հակահայրենիք, հակաԱրցախ ծրագրուա՛ծ գործունէութիւնը, որ մեզ հասցուց պարտութեան թէ՛ ռազմական թէ՛ դիւանագիտական ճակատներուն վրայ: Կը կարծեմ թէ այդ պէ՛տք է ընէ, եթէ իր երակներուն մէջ հայրենասէրի արիւն կը հոսի: Ի վերջոյ ժողովուրդը իրեն յանձնեց սահմանադրութեան տէր կանգնելու պարտականութիւնը, զոր ինք ընդունեց...:
Երկրորդ մտահոգութիւնս՝ հրաժարականէն ետք՝ Ի՞նչ: Սա աւելի մտահոգող է: Իրմէ ետք՝ Ո՞վ: Այս հարցումին պատասխանը գլխու պտոյտ կը պատճառէ երբ Հայաստանի եւ Արցախի ապագային կը նայիս երկու տարուան դէպքերուն վրայ յետադարձ ակնարկ նետելէ ետք...:
Ուստի, պիտի խնդրէի որ այս ուղղութեամբ մտածուէր, մէկդի դրուէին զգացական արտայայտութիւնները եւ պահանջուի հաշիւ հրաժարեալ նախագահէն, մանրամասնութիւննե՛ր, ո՛չ ընդհանրութիւններ, նաեւ՝ մտահոգուիլ ապագա՛յ նախագահով, որուն պաշտօնը զբաղեցնող անձը կրնայ երկրի քաղաքական գահավիժումի գործընթացը արագացնել կամ՝ հակառակը:
Պարոն Սարգիսեանը պէտք է խօսի եւ պէտք է իր ձեռքը խղճին վրայ դրած խօսի, որպէսզի պատմութիւնը զինք յիշէ, այլապէս՝ անունը պատմութեան էջերուն մէջ կ'արձանագրուի որպէս պաշտօնէն հրաժարած պաշտօնեայ մը: Եւ այդքա՛ն:

 

«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»

ԹԵՐԹՕՆ – ՇԱՐ. ԹԻՒ 23 - ԳԷՈՐԳ-ՃՈՐՃ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆԻ «ՅՈՒՇԵՐ» ԳԻՐՔԸ ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԲԱԺԻՆ – 6 – «ՈՐԲԱՆՈՑ»

 


Այսպէս, հօրս մահէն մի քանի ամիս ետք, օր մը Մաթէոս Պապուկը, մեծ հօրս կրտսեր եղբայրներէն մէկը, մեզի եկաւ եւ մօրս ըսաւ որ կ'ուզէ մի քանի որբեր Երուսաղէմ տանիլ, գերմանական որբանոցը, եւ թէ արդեօ՞ք կը փափաքէր զիս ալ ղրկել որբանոց: Մայրս ինծի դառնալով հարցուց. « տղաս, կ'ուզե՞ս որ Մաթէոս պապուկը քեզ գիշերօթիկ դպրոց տանի»: Այն ժամանակ որբանոցին ինչ ըլլալը չէի ըմբռներ: Իմ տարիքի տղոց համար ասիկա նորութիւն էր, երթալ հեռաւոր տեղ եւ այն ալ դպրոց: Ուրեմն յօժարեցայ եւ ընդունեցի: Իսկ հօրեղբայրներս կը պնդէին թէ պէտք չէր զիս ղրկել: Մաթէոս պապուկին հետ պայմանաւորուեցանք շաբաթ մը վերջ պատրաստ ըլլալ, որպէսզի ինք Սալթէն գար եւ զիս տանէր: Իսկ ես մեր գիւղին մէջ շարունակ պարտէզները բանջարեղէն թռցնելու ետեւէն էի եւ իմ չարութիւններովս՝ հոգէառը տանտիրոջ քրոջ Խազնային: Առաջին առթիւ սորված էի արաբերէն հայհոյանքները, զորս Խազնան առատօրէն կը շռայլէր ինծի: Իսկ տանտիրոջ տղան, Մուսան, որ 19-20 տարեկան բարի երիտասարդ մըն էր, միշտ տէր կ'ըլլար ինծի եւ կը շփացնէր զիս: Պէտք է ըսել որ գաղթականութեան ամբողջ ընթացքին, այս շատ բարի ընտանիքը մեծ բարիք ըրած է մօրս եւ իր զաւակներուն, իմ որբանոց մեկնելէս ետք ալ: Այս մասին պիտի անդրադառնամ հետագայ էջերուն մէջ:

Ուրեմն, շաբաթ մը ետք, Կիրակի օր մը, Մաթէոս պապուկը եկաւ եւ զիս իրենց տունը Սալթ տարաւ: Յաջորդ առաւօտ կանուխ ճամբայ ելանք: Եօթ որբեր էինք, բոլորս ալ գարատուրանցի: Կարգով պիտի հեծնայինք միակ իշուկը, որ Մաթէոս պապուկը ունէր: Կարծեմ Ապրիլ ամսուան մէջ օր մըն էր, 1916-ին: Առաջին ժամը որ քալեցինք Սալթի ձորն ի վար՝ հաճելի էր իսկ երբ հասանք Յորդանանի ձորը, Ղօր կոչուած վայրը, սկսաւ նեղացուցիչ տաքը: Կարգով, երբեմն հեծնալով, երբեմն քալելով, հասանք եւ անցանք Յորդանան գետի կամուրջը, փայտաշէն, որ աւելի ուշ կոչուեցաւ Ալէմպիի կամուրջ, եւ հասանք Երիքով քաղաքը, ուր գիշերեցինք խանի մը մէջ, առանց որեւէ ծածկոցի, պարզ գետնի վրայ: Միայն թէ կրակ մը վառած էին խանի մեր սենեակին մէջ: Երեկոյեան ընթրիքը ընելէ ետք, հաց ու հէլվայով, ամէն մէկս տարածուեցանք գետնին վրայ, գործածելով մեր հագուստներու փոքրիկ կապոցը որպէս բարձ: Բնական է, առաջին անգամ ըլլալով զգացի մայրիկին ու իր գուրգուրանքին պակասը: Յիշեմ, որ այն ժամանակ, մեր գիւղացի տղոց տարազը, զըպունը (շրջազգեստի ձեւով կարուած տղամարդու զգեստ, երկար պարեգօտ), մէջքին Հալէպի գօտի մը, եւ փոխանակ կօշիկի՝ մեր գիւղական եմէնիները(կոշտ կաշիով գիւղական ոտնաման):    

Ուրեմն, Երեքշաբթի առաւօտ կանուխ կրկին ճամբայ ելանք դէպի Երուսաղէմի վերելքը, որ մեր մանուկ հասակին համար աւելի յոգնեցուցիչ էր: Եօթ որբերս ճամբան շարունակեցինք, եւ, երբեմն քալելով, երբեմն իշուկին վրայ հեծնալով, հասանք Երուսաղէմ եւ ապաստանեցանք Սուրբ Յակոբայ վանքին մէջ: Կ'երեւի թէ Մաթէոս պապուկը կատարած էր մեր կեցութեան կարգադրութիւնը: Յաջորդ օրը մեզ տարաւ եւ յանձնեց գերմանական Շնելլըր որբանոցի տնօրէնութեան եւ իւրաքանչիւրս համբուրելով արցունքոտ աչքերով բաժնուեցաւ մեզմէ: Մաթէոս պաուկը ադկէ ետք աւաղ անգամ մըն ալ չտեսայ, Սալթի մէջ ան ալ մահացաւ:

ՇԱՐ. 23

 

«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»

ՍԱԹԵՆԻԿ ԾԱՂԻԿԵԱՆ – ԳԱՄՊՈՒՐԵԱՆԻ «ԱՆՄՈՌԱՑ ՏԱՐԻՆԵՐ – ՅԵՏԱԴԱՐՁ ՀԱՅԵԱՑՔ ԴԷՊԻ ԱՐՄԱՏՆԵՐ» ԳԻՐՔԻՆ ՏՊԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ԱՌԻԹՈՎ


Գիրքը տպուած է Երեւան, տպարան «Էդիթ Պրինթ», 21 Դեկտեմբեր 2021-ին, 204 էջ, Արեւելահայերէն սակայն Մեսրոպեան ուղղագրութեամբ:
 
Դեկտեմբերի վերջին շաբաթը ֆէյսպուքին մէջ նկատեցի որ Սաթենիկ Ծաղիկեանը գիրք մը գրած է ու զայն հրատարակած: «Մեր Սաթիկն է» ըսի մտքէս: Յայտնեմ որ զինք ճանչնալէս 45 տարի ետք, 2021-ի Հոկտեմբեր-Նոյեմբերին միայն գիտցած էի որ ան Ծաղիկեան է եւ Սաթենիկ: Մենք զինք միշտ ճանչցած ենք Գամպուրեան Սաթիկ: Շնորհաւորեցի զինք: Յաջորդ օրը գիրքը Երեւանէն ճամբայ հանեց դէպի Նոր Զելանտա:
 
Սաթիկն ու իր ամուսինը Տոքթ. Րաֆֆի Գամպուրեանը, իր սիրասուն աղջիկներուն Անիին, Շաքէին եւ Արինին հետ ճանչցայ 1976-ի Յունուար 16ին: Թէ ինչո՞ւ թուականը լաւ կը յիշեմ, ըսեմ: 14 Յունուարին Պէյրութէն Տուպայ գացի այնտեղ աշխատելու համար: Զիս դիմաւորեցին Զարեհ Հատտաճեանն ու վաղամեռիկ Հրայր Սողոմոնեանը: Երբ հարց տուի «Հայեր կա՞ն»: Հրայրը անմիջապէս ըսաւ, «Ուրբաթ քեզ կը տանիմ Տոքթոր Գամպուրեանենց եւ կը տեսնես թէ ինչպիսի հայեր կան»: Եւ Ուրբաթ օր տարաւ: Ճիշդ բնորոշած էր: Աննման հայեր էին: Այդ օրուընէ սկսաւ մեր ընկերութիւնը Տոքթորին եւ Սաթիկին հետ եւ գոյատեւեց մինչեւ օրս, հակառակ այն իրողութեան, որ տարիներ ֆիզիքապէս իրարմէ հեռացանք, իսկ Տոքթորը հեռացաւ առ յաւէտ...: 
 
Հակառակ մեր շաբաթական մի քանի անգամ փոխանակած մէսէճներուն, Սաթիկը բան չէր ըսած իր հրատարակելիք գիրքին մասին: Սակայն այդ երկրորդական է: Կարեւորն այն է որ ինք ամբողջ անցեալ մը վերականգնած է ու վերակենդանացուցած այս 204 էջերով:
Գիրքէն կ'իմացուի, որ Սաթիկին խնդրանքին ընդառաջելով յուշագրութիւններ ըրած են եղբայրը՝ Ադիկը, Քոյրերը՝ Գոհարը, Քնարիկը, Մարիամը եւ Գոհարին թոռնիկը՝ Արմինէն: Սաթիկը իր գիրքին մէջ 45 էջ տրամադրած է ընտանիքի անդամներուն յուշագրութեանց, որոնց ոճը նոյն իր ոճն է, զանոնք վերստին գրի առած է ոճային միօրինակութիւն պահելու համար:
Ադիկի յուշերուն մէջ կը ծանօթանանք Ծաղիկեաններու արմատներուն: Հօր գաղթ Պարսկաստանէն Խարքով, Ուքրանիա եւ տարիներ ետք Խարքովէն վերադարձ՝ Պարսկաստան, նոր կեանք, դժուարութիւններ, չարքաշ Հայու ճակատագիր: Հետաքրքրական պատմութիւն կայ այս բաժինին մէջ, ուր Ադիկ կը պատմէ թէ ինչպէս Եղիազարեանէ Ծաղիկեանի կը վերածուի իրենց մականունը: Խօսքը տանք Ադիկին. «... Այստեղ պէտք է նշեմ որ մենք Ծաղիկեաններս ութ քոյր եղբայր ենք, մեր ազգանունը հայրս է ընտրել, երբ հասել են [Խարքովէն] Պարսկաստան անձնագիր ստանալու համար, հայրս իրեն ներկայացրել է Եղիազարեան, որը չի ընդունուել պետական մարմինների կողմից տրամաբանելով որ նոյն ազգանունից արդէն գրանցուել է, (այդ ժամանակ այդպիսի օրէնք է եղել) առաջարկել է Մարգարեան, դա եւս նոյն պատճառով չի ընդունուել, ուստի իր մեծ հօր անունը (Գիւլում), թարգմանելով Հայերէնի, գրանցուել է Ծաղիկեան, որի համար բոլորս ալ շատ գոհ ենք»: Այդ օրերուն պաշտօնեայ մը ինչպիսի իրաւասութիւններ ունէր... այսօր զարմանալի կը թուի:
 
Քնարիկ իր մանկութեան շատ կարճ յուշերուն մէջ բաւական բան կը պատմէ իր մեծ մօր (մօր մայր՝ Սաթենիկ կամ Կուկումամա) մասին: Ոչինչ գրուած կայ Սաթիկին մասին որովհետեւ ան տակաւին չէր ծնած երբ Քնարիկը 18 տարեկան էր արդէն:
 
Սաթիկ ամփոփած է Գորհարի յուշերը, ուր բաւական դաստիարակչական եւ զգացական նիւթ կայ, տպաւորութիւններ, որոնք իրենց դերն ու ազդեցութիւնը ունեցած են իր կեանքին մէջ, Միացեալ Նահանգներ հաստատուելէն ալ ետք: Գոհարը 13 տարի մեծ է Սաթիկէն:
Մարիամը մանրամասնութեամբ կը խօսի հայրենի օճախին, հօր Գարեգինին եւ մօր Վարդանուշին մասին, երկուքն ալ մեծ հայրենասէրներ, զաւակներուն հայեցի դաստիարակութիւնը վեր դրած ամէն ինչէ, երբ Պարսկաստանի մէջ պետութիւնը արգիլած էր հայկական միջնակարգ վարժարաններու գոյութիւնը: Մարիամը Սաթիկէն 4 տարով մեծ է, Մարգարին հետ երկուորեակ:
 
Արմինէն, Գոհարին դուստրը, հետաքրքրական դրուագ մը կը պատմէ մեծ հայրիկ Գարեգինին մասին: Մեծ հայրը մանուկ Արմինէին սորվեցուցած է ինչպէս «առանց մատիտը թղթից վերցնելու գծել մի բացած ծրար եւ մի կլոր շրջան, մէջտեղում մի կէտ»: Եւ Արմինէն, 31 տարիքին երբ համալսարանի ուսանող էր, դասախօսը հարցուցած է թէ ով կրնար վերի նշուածները գծել՝ ինք միակը եղած է գիտցող...
 
Սաթիկ ի՛նք կրնար պատմել իր ընտանիքի անդամներուն անցեալին մասին սակայն նախընտրած է որ անո՛նք խօսին եւ այսպիսով յաջողած է պահել հարազատութիւն: Պատմութիւնը թարմ է այս ձեւով: Ինչպէս ըսինք, դրուագներ պատմելու ոճային միօրինակութիւնը կրցած է պահել:
 
Սաթիկի կեանքը նուիրուածութեան եւ համբերատարութեան նմուշ մըն է: Զուգադիպութիւն կամ պատահականութիւն չէ որ գիրքին կողքին վերջին էջին վրայ հետեւեալ խորիմաստ երկու տողը գրուած է իր կողմէն . « Նուիրուած եւ համբերատար ծնողների զաւակները վայելում են կեանքի երջանկութեան բուրմունքը»: Այս հաստատումը կը վերաբերի իր ծնողներուն եւ իրեն ու ամուսնուն բայց յատկապէս իրեն: Կեանքին հազիւ բացուած՝ ամուսնութիւն, զաւակներ, թշուառութիւն ու նեղութիւններ, սակայն ասոնք բոլորը՝ ժպիտով կը դիմաւորէ Սաթիկը: Ափսոսանքներ կան սակայն հակիրճ են եւ կտրուկ:
 
Սաթիկը եւ իր պատմուածքները լաւատեսութեան նմուշներ են: Իր լաւատեսութիւնը գաղտնիք չէր ինծի համար սակայն իր տառապանքներուն մասին ոչինչ գիտէի: Զինք հետաքրքրողը միշտ ուրախ աւարտն էր, այդ ալ կարմիր թելի նման կ'երեւի իր յուշերուն մէջ:
 
Այս գիրքը վէպի պէս կարդացուող, կեանքերու իրական պատմութիւններու շարք է: Երբ կարդաք կը կարծէք թէ ձերն է այդ պատմութիւնը, որովհետեւ Սաթիկը կարողացած է ընթերցողին սիրցնել իր ապրած կեանքի իւրաքանչիւր հանգրուանը, այդ ըլլայ դառն կամ քաղցր: Հազիւ ընթերցողը սկսի զինք գթալ իր դժուարութիւններուն եւ տառապանքներուն համար, երբ ահա՝ ինք ճարը գտած է եւ իր հոգեկան թէ մարմնային վէրքերը սպիացուցած: «Գործնական Լաւատեսութիւն» ալ կարելի է վերնագրել այս գիրքը:
 
Գիրքը միայն ընտանիքի մը չոր պատմութիւնը չէ: Սաթիկ, ի միջի այլոց, ընթերցողը կը ծանօթացնէ բազում անձանց եւ դէպքերու: Հոն կը ծանօթանանք Քրիստոնեայ Պարսիկներու, Էմիրութեանց կարգ մը Շէյխերու, Գարեգին Ա Վեհափառին, CNNի Քրիսթիան Ամանփուրին, Պարսիկ բարձրաստիճան անձնաւորութեանց եւ տասնեակ այլ անձերու, որոնց հետ շփում ունեցած են Տէր եւ Տիկին Գամպուրեանները: Սաթիկ առիթ չի փախցներ լոյս սփռելու ազգային կեանքին վրայ բոլոր այն քաղաքներուն մէջ, ուր ինք ապրած է՝ Փերիա, Սանանդաջ, Մաքու, Ուրմի, Շիրազ, Թեհրան, Տուպէյ եւ Շարժա: Իրենց ընտանեկան բոլոր պատասխանատուութեանց առնթեր, իրենց բնակավայրերուն մէջ հայկական վարժարաններու չգոյութիւնը զիրենք մէկ քայլ իսկ ետ չէ պահած հայեցի դաստիարակութիւն ջամբելու իրենց զաւակներուն: Ի միջի այլոց ես վկաներէն եմ այդ հանգամանքներուն: 1980-ին երբ Շարժայի մէջ Հայկական միօրեայ վարժարան բացուեցաւ Սաթիկը այդ վարժարանին առաջին տնօրինուհին էր իսկ աղջիկները, դեռ պատանի-երիտասարդ, իրենք միջնակարգի ուսանողներ, սիրուած ուսուցչուհիներ էին այդ վարժարանին, Հայերէն կը ջամբէին մեր երեխաներուն, առանց հայկական վարժարան յաճախած ըլլալու:
 
Անուններ, մանաւանդ մականուններ յիշատակելուն մէջ Սաթիկ քիչ մը ժլատ գտնուած է: Օրինակ, թէ իրենք Գամպուրեան են՝ այդ ոչ մէկ տեղ կը կարդանք: Ամուսնին Ռաֆֆիկին առաջին ծանօթացման մասին խօսած ատեն իսկ զինք մեզի որպէս Ռաֆֆիկ կը ներկայացնէ: Կէսուրին մասին յաճախ կը խօսի բայց Տիկին Մարիամ ըլլալը Սաթիկը ճանչցողները գիտեն միայն: Սակայն այս ալ իր համը ունի, մտերմութեան բնական դրսեւորում է եւ ապտակ՝ պաշտօնականութեան:
 
Չեմ գիտեր գիրքին տպաքանակը, ոչինչ տեղեկացուած է գիրքին մէջ, սակայն կը կարծեմ թէ բաւականաչափ պէտք է տպուած ըլլայ: Կը քաջալերեմ կարդալ զայն: Գիրքին բովանդակութիւնը ուսանելի շատ բան կը պարունակէ իր խորութեամբ, միեւնոյն ատեն ընթերցողին կը թուի որպէս ժամանց: Այս ալ Սաթիկին թագնուած տաղանդն է:
 
Նշան Պասմաճեան
Օքլանտ – Նոր Զելանտա
23 Յունուար 2022


 
 




 

 

«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»

Sunday, January 23, 2022

ԹԵՐԹՕՆ – ՇԱՐ. ԹԻՒ 22 - ԳԷՈՐԳ-ՃՈՐՃ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆԻ «ՅՈՒՇԵՐ» ԳԻՐՔԸ ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԲԱԺԻՆ – 5 –«ՄԱՀ ԵՒ ԾՆՈՒՆԴ»


1916-Ի Փետրուարի արեւոտ օր մը, հայրս կարծէք ինքզինք աւելի լաւ զգալով, առաւօտեան իր կաթը խմելէն ետք, մօրս ըսաւ, որ իրեն բերէ ընտանեկան խոշոր Աւետարանը, որուն Հին Կտակարանի վերջաւորութեան գրուած էին մեր ընտանիքի անդամներուն ամուսնութեան, ծննդեան եւ մահուան թուականները, եւ ուզեց Աւետարան կարդալ մեզի: Սակայն, երբ չկարողացաւ, խնդրեց մեծ եղբօրմէս Յովսէփէն, այն ժամանակ 13 տարեկան, որ մեզի համար կարդայ դիպուածով իր բացած էջը: Այդ էջին մէջ Քրիստոս կ'ըսէր իր աշակերտներուն.«...ինչպէս որ երկինքի թռչունները չեն մտահոգուիր իրենց ապրուստին համար, դուք ալ պէտք չէ մտահոգուիք...» (Մատթ. 6:26): Երբ եղբայրս աւարտեց ընթերցումը, հայրս, նկատելով մօրս լացը, ըսաւ. « Եղսա, կը լսե՞ս թէ Աւետարանը ինչ կ'ըսէ, պէտք չէ մտահոգուիլ, Աստուած այնպէս ինչպէս երկնքի թռչունները կը հոգայ, նաեւ կը հոգայ իր ստեղծած արարածներն ու որբերը...»: Կարծէք կը զգար իր մօտալուտ մահը եւ մեր որբանալը: Այս միջադէպէն կէս ժամ հազիւ անցած, մօրս պոռչտուքները լսելով ներս խուժեցինք եւ նկատեցինք որ հայրս ժպիտը դէմքին մահացած էր: Այդ օրէն որբացանք...

Հայրս թաղեցինք առանց դագաղի Մահաս գիւղի հայկական գերեզմանատան մէջ, որ պետութեան կողմէ յատկացուած էր: Հօրեղբայրներս եւ ազգականներ դագաղի նման պատ մը պատեցին փոսին մէջ, հօրս մարմինը տեղաւորեցին եւ վրան տափակ քարերով լեցուցին, ապա՝ հողը թափեցին: Իսկ գիւղի Տէր Պետրոսն ալ, հօրս կուսակցական ընկերը, միեւնոյն ժամանակ կարդաց հոգեհանգստեան աղօթքները: Այսպէս, տխուր տրտում, մօրս փէշերէն կախուած վերադարձանք տուն:

Հօրս մահէն եօթ օր ետք մայրս ծննդաբերեց աղջիկ զաւակ մը:

Ապրուստի հնարաւորութիւն չէր մնացած, ուստի մայրս սկսաւ առաւօտ կանուխէն երթալ Մահաս գիւղէն մօտ մէկ ժամ հեռու գտնուող անտառները եւ փայտ կտրել ու շալկելով տուն բերել: Մեզի կերակուր մը պատրաստելէ ետք, այդ շալակ փայտը  ուսին վրայ կը տանէր Սալթ քաղաքը, որ, քալելով, մեր գիւղէն մօտ երկու ժամ հեռու էր եւ հոն կը ծախէր փոխան մի քանի մեթելիկի (օսմանեան դրամանիշ 5 փարա արժէքով) կամ ափ մը ալիւրի կամ ցորենի փոխարէն, եւ այսպէս շարունակաբար, Աստուծոյ տուած օրը: Օր մըն ալ, Մարտ ամսուն, առաւօտուն զիս ալ հետը տարաւ: Այնքան ցուրտ էր որ ալ չէի կրնար իր հետ քալել, հակառակ իր խոստումներուն թէ ինծի համար կաղին պիտի քաղէ եւայլն: Ուրեմն լալով ու պոռալով թուփի մը տակ նստայ իսկ ինք անտառ մտաւ փայտի ամէնօրեայ շալակը պատրաստելու համար: Յանկարծ, Չէրքէզ ձիաւոր մը զիս նշմարելով մօտեցաւ եւ սկսաւ թրքերէն -ինչ որ չէի հասկնար- բաներ մը հարցնել: Վախէս ձայնս կտրուած էր: Չէրքէզը ձիէն վար իջաւ, քիչ մը փայտ հաւաքեց, ինծի համար կրակ մը վառեց ու հեռացաւ: Իսկ մայրս, որ քիչ մը հեռուէն նշմարած էր պատահածը, մարդուն մեկնելէն ետք եկաւ եւ քիչ մը տաքցաւ եւ ինծի իրապէս կաղին խորովեց: Վախս մոռցած, ախորժակով կերայ կաղինները: Ապա մօրս հետ գիւղ վերադարձանք:

ՇԱՐ. 22

Վերջ Ե. բաժնին

 

 

«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»